III. Mehmed
Odanızda sergilenen bu replika, Topkapı Sarayı Sultan Giysileri
Koleksiyonu’ndaki 87 tılsımlı gömlekten biridir ve üzerindeki dualar,
motifler ve tılsımın anlamlarına göre III. Mehmed’e ait olduğu kabul
edilmektedir ve şiirlerinden biriyle süslenmiştir…
Bu
tılsım seni korusun, saltanatını uzun kılsın; yürüdüğün yolları açsın, seni
muzaffer getirsin…
Odanızda sunulan bu
tılsımlı gömlek, Osmanlı İmparatorluğu’nun 13. Sultanı III. Mehmed’e aittir.
Gömleğin titizlikle dikildiği ve Osmanlı İmparatorluğu’nun en nüfuzlu
kadınlarından Safiye Sultan tarafından oğlu III. Mehmed’e hediye edildiği
dikkat çekmektedir. Safiye Sultan o kadar güçlüydü ki yalnızca haremi
yönetmekle kalmayıp Osmanlı İmparatorluğu’nun dış işlerine de dahil oluyordu.
Zekâsı kadar çekiciydi ve oğlunu da buna göre yetiştirdi. Oğluna siyasetin
nasıl işlediğini öğretti ve her zaman kompolara karşı uyanık ve zeki olmasını
tavsiye etti. Onu daha tahta çıkmadan çok önce saltanata hazırladı, böylece
kendisi de İmparatorluğun en güçlü kadını olacaktı. III. Mehmed oldukça
kibar, zarif, şairane ama irade yoksunuydu. Tarihçiler için önemli olan,
sancak valiliğinden tahta çıkan son sultan olmasıdır. Tahta çıkışı sırasındaki
talihsiz olaylar dizisini asla unutamayacağını ve bunların sonunda onu
yıpratacağını çok az biliyordu. İmparatorluk için çok sıkıntılı bir dönemde
tahta çıktı. Çözülmesi gereken hem dış hem iç pek çok mesele vardı; savaşlar
yalnızca Doğu’da değil Batı’da da sürmekteydi.
Bu sıkıntılı
günlerin birinde annesi Safiye Sultan, oğlu Mehmed’i oldukça düşünceli ve
endişeli gördü. Oğlunun bu halini görmek onun için acı vericiydi; elbette
oğlunu böyle görmekten üzgündü ama aynı zamanda ona bir şey olursa bunun
kendi saltanatının da sonu demek olacağından endişeleniyordu. Oğluyla
konuşmak için izin istedi. Annesinin etkisiyle yetişmiş olan III. Mehmed
annesine açıldı; son derece rahatsızdı, annesinin yardımına ihtiyacı vardı.
Safiye Sultan ona yalnızca devlet işlerinde yardım etmekle kalmadı, hemen Baş
Müneccimi çağırtarak değerli oğlu için bir tılsımlı gömlek dikilmesini
emretti. Bu gömleğin neredeyse her ayrıntısını bizzat tasarladı. Çok sanatçı
ruhlu oğlu için çok sanatsal bir tılsımlı gömlek hazırlanmalıydı. Dualar ve
sureler onun koruyucusu, dertlerine ve sorunlarına yardımcısı olacak, yolunun
her adımında zafer müjdecisi olacaktı.
Baş Müneccim
gömleğin uğurlu anını hesaplamak için gece gündüz çalıştı; nihayetinde bu,
Sarayın en güçlü kadını Safiye Sultan’ın çok özel bir emriydi. Gömleğin
yapımına dahil olan herkes; kumaşları hazırlayanlar, süslemeleri yapanlar,
dua ve sure hattatlarının hepsi Baş Müneccim kadar dikkatli olmalıydı.
Gömlek, uzun gece ve gündüzlerin oldukça zahmetli çalışmasının ürünüydü ve
sonunda sunuma hazırdı.
Gömlek, ince beyaz kâğıt gibi
pamuktan yapılmıştır. Yakasız, ceket boyutunda, astarsız ve ön ile yan
yırtmaçlı kısa kolludur. Süsleme büyük ölçüde altın rengi ve geometrik
desenlere dayanmaktadır. Kolları gövdeye bağlayan üçgen parçalar, kitap
tezhiplerini andıran ince beyaz dalcıklardan oluşan hatayi motifleriyle
doldurulmuştur. Bu zarif dalcık, yaprak ve çiçek örnekleri aynı zamanda 16.
yüzyıldaki sanatsal beğeni ve yeteneğin göstergeleridir. Bu ince süslemelerin
yanı sıra çeşitli dualar ve sureler işlenmiştir. Bu gömlek, Safiye Sultan’ın
emirlerine mükemmel uyuyordu. Hem duaların gücü hem de sanatçı ruhlu oğlunun
zarif beğenisi bir aradaydı. Safiye Sultan emekleri görmezden gelmedi ve
gömleğin yapımında parmağı olan herkesi
ödüllendirdi.
Sultan III. Mehmed, özel gömleği sırtında
çıktığı Macaristan seferinden "Eğri Fatihi" olarak döndü.
Ancak saltanatı uzun sürmedi. Bir Aralık gecesi ağır bir kalple bu dünyadan
göçtü…
